*Bài này Dân News tổng hợp trên các trang mạng. Được biết
ông Ngô Viễn Phú hiện là Viện trưởng Viện Nghiên cứu Pháp luật Việt Nam (Đại
học Dân tộc Quảng Tây), từng là du học sinh của Đại học Quốc gia Việt Nam. Ngô
Viễn Phú cho biết ông từng theo học chương trình tiến sĩ luật học tại Khoa Luật
thuộc Đại học Quốc gia Việt Nam, từ năm 2001 đến năm 2006.
1. Luận điểm 1 của phía
Việt Nam: Công hàm Phạm Văn Đồng chỉ
thừa nhận chủ quyền 12 hải lí của Trung Quốc, mà không hề thừa nhận quần đảo
Tây Sa và Nam Sa thuộc lãnh thổ Trung Quốc. Bời vậy, về cơ bản, công hàm không
đề cập đến vấn đề lãnh thổ, không đề cập đền quần đảo Tây Sa và Nam Sa.
Phản luận của Ngô: Đoạn thứ nhất trong “Tuyên bố lãnh hải”, mà chính
phủ Trung Quốc đã công bố vào tháng 9 năm 1958, đã nói rất rõ rằng, phạm vi bao
quát trong 12 hải lí của lãnh hải Trung Quốc là thích dụng cho tất cả lãnh thổ
của Trung Quốc, trong đó, bao gồm cả quần đảo Tây Sa và quần đảo Nam Sa.
Công
hàm Phạm Văn Đồng đã rất rõ ràng “ghi nhận và tán thành” với tuyên bố về lãnh
hải của chính phủ Trung Quốc, thì trước hết chính là thừa nhận và tán thành chủ
trương về lãnh thổ của Trung Quốc, bởi vì chủ trương về lãnh hải có gốc là chủ
quyền lãnh thổ, lãnh thổ không tồn tại thì lãnh hải cũng không có căn cứ.
Công
hàm Phạm Văn Đồng không đưa ra bất cứ quan điểm bất đồng hay ý kiến bảo lưu nào
về Tuyên bố Lãnh hải của chính phủ Trung Quốc, thì theo lô-gich, là cho thấy
chính phủ Việt nam tán thành với toàn bộ nội dung của Tuyên bố Lãnh hải do
chính phủ Trung Quốc đưa ra, trong đó, có bao gồm cả chủ trương “quần đảo Tây
Sa, quần đảo Nam Sa thuộc vào lãnh thổ Trung Quốc”
2. Luận điểm 2 của phía
Việt Nam: Vào thập niên 1950, quan hệ
giữa Trung Quốc và nước Mĩ là xấu, hạm đội 7 của hải quân Mĩ đóng giữ tại eo
biển Đài Loan, uy hiếp sự an toàn của Trung Quốc. Chính phủ Trung Quốc tuyên bố
lãnh hải là để cảnh cáo nước Mĩ không được xâm phạm đến lãnh hải Trung Quốc. Công
hàm Phạm Văn Đồng là nghĩa cử của chính phủ Việt Nam lên tiếng ủng hộ Trung
Quốc dựa trên tình hữu nghị Việt – Trung tốt đẹp, ý nguyện đó không có liên
quan đến lãnh thổ.
Phản luận của Ngô: Vào thời gian này, tình hữu nghị Việt – Trung tốt
đẹp là sự thực, nước Mĩ lại là kẻ thù chung của hai nước Việt – Trung, Việt Nam
lên tiếng ủng hộ Trung Quốc trên trường quốc tế chính là lí do tình cảm đó. Thế
nhưng, trong vấn đề không thể hàm hồ là giao thiệp về chủ quyền lãnh thế như
thế, cứ tự nói “ý nguyện” là thế này thế kia, để mà lật lại câu “ghi nhận và
tán thành” rành rành trên giấy trắng mực đen, thì trong quan hệ quốc tế vốn
trọng chứng cớ văn bản, sẽ không được người ta tin tưởng và công nhận đâu !
3. Luận điểm 3 của phía
Việt Nam: Lúc đó, Việt Nam đang ở vào
giai đoạn chiến tranh, Trung Quốc là nước viện trợ chính cho Việt Nam, để có
được chiến thắng, Việt Nam không thể không thừa nhận Tuyên bố Lãnh hải của
Trung Quốc.
Phản luận của Ngô: Cách biện luận này có ngầm ý sau: nếu không ở vào
hoàn cảnh chiến tranh, nếu không cần sự viện trợ của Trung Quốc, thì Việt Nam
sẽ không thừa nhận Tuyên bố Lãnh hải của Trung Quốc, không phát sinh (sự kiện)
công hàm Phạm Văn Đồng. Thế nhưng, loại biện luận như thế này chỉ là miêu tả
lại một sự thực đã xảy ra, không thể, dù một chút xíu, phủ định được hiệu lực
của công hàm Phạm Văn Đồng.
Thêm
nữa, không có bất cứ chứng cớ nào chứng minh việc Trung Quốc đã lợi dụng Việt
Nam ở vào hoàn cảnh khó khăn đang cần sự giúp đỡ của Trung Quốc để dồn ép chính
quyền Việt Nam phải nuốt bồ hòn làm ngọt mà thừa nhận chủ quyền lãnh thổ của
Trung Quốc. Bản thân công hàm đã gửi cho chính phủ Trung Quốc và nội dung của
nó cho thấy: tất cả đều là quyết định tự chủ tự nguyện của chính phủ Việt Nam.
Nói
ngược lại, giả như ở vào thời điểm đó, chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chủ
trương rằng quần đảo Tây Sa và quần đảo Nam Sa thuộc lãnh thổ Việt Nam, thì từ
lập trường dân tộc chủ nghĩa vững chắc và nhất quán của người Việt Nam, chính
phủ Phạm Văn Đồng sẽ không gửi công hàm đó cho Trung Quốc, hoặc chí ít thì
trong công hàm sẽ bỏ quần đảo Tây Sa và quần đảo Nam Sa ra bên ngoài.
Lại
thêm nữa, cộng với chứng cớ là việc trước năm 1975, trong nhiều trường hợp (nói
chuyện giữa nhân viên ngoại giao với nhau, bản đồ, sách giáo khoa), Việt Nam
đều chủ trương rằng quần đảo Tây Sa và quần đảo Nam Sa thuộc lãnh thổ Trung
Quốc, thì có thể chứng minh rằng, việc thừa nhận trong công hàm Phạm Văn Đồng
rằng quần đảo Tây Sa và quần đảo Nam Sa thuộc lãnh thổ vốn có của Trung Quốc
chính là cách suy nghĩ thực sự của chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
4. Luận điểm 4 của phía
Việt Nam: Ở thời điểm đó (1954-1958),
căn cứ theo Hiệp định Giơ-ne-vơ thì, quần đảo Tây Sa và quần đảo Nam Sa đều
thuộc phạm vi quản lí của nước Việt Nam Cộng hòa (miền Nam Việt Nam), tranh
chấp lãnh thổ là giữa Trung Quốc và chính quyền Việt Nam Cộng hòa, chính quyền
miền Bắc là bên thứ ba ở ngoài không liên quan đến tranh chấp, chính quyền miền
Bắc không có quyền xử lí đối với quần đảo Tây Sa và quần đảo Nam Sa, vì vậy,
công hàm Phạm Văn Đồng không có giá trị.
Phản luận của Ngô: Trước năm 1975, tức là trước khi chính quyền miền
Bắc giành chiến thắng để thống nhất hai miền Nam Bắc, miền Bắc một mực tuyên bố
mình là chính thống, là đại diện hợp pháp duy nhất cho Việt nam, và gọi chính
quyền miền Nam là “bù nhìn”, là “chính quyền ngụy” phi pháp, cần phải tiêu
diệt. Ở thời điểm đó, trên trường quốc tế, một số quốc gia có quan hệ tốt với
miền Bắc, trong đó có Trung Quốc, đều thừa nhận miền Bắc là đại diện hợp pháp
duy nhất cho Việt Nam; và phía Trung Quốc, vào ngày 18 tháng 1 năm 1950, thể
theo đề nghị của chính quyền miền Bắc, đã thiết lập quan hệ ngoại giao chính
thức với miền Bắc, hai bên cùng cử đại sứ (tới Hà Nội và Bắc Kinh). Trung Quốc
là nước đầu tiên trên thế giới chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao với nước
Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Từ những sự thực lịch sử không thể chối cãi đó,
chính phủ Việt Nam hiện nay chính là nhà nước kế tục của nước Việt Nam Dân chủ
Cộng hòa trước đây, sau khi chiến thắng và thống nhất hai miền Nam Bắc, lẽ ra
phải giữ vững chuẩn tắc cơ bản trong quan hệ quốc tế, cũng tức là tín nghĩa cho
nền chính trị của quốc gia, giữ vững lập trường quốc gia trước sau như một,
đằng này, tại sao lại vì lợi ích vốn không nên có, mà “qua cầu rút ván”, bội
tín phản nghĩa ? !
Nếu
theo quan điểm đã nhắc đến ở trên của các học giả Việt Nam thì, miền Bắc là
“bên thứ ba ở ngoài không liên quan”, như vậy, sẽ có nghĩa là thừa nhận địa vị
hợp pháp của chính quyền miền Nam, và thế thì, những cái gọi là “bù nhìn” hay
“chính quyền ngụy” chỉ là cách gọi càn, và việc “giải phóng miền Nam” của chính
quyền miền Bắc chính là hành động xâm lược. Theo nguyên tắc của luật quốc tế,
bên xâm lược không có quyền “kế thừa” lãnh thổ và tất cả các quyền lợi của bên
bị xâm lược, thế thì, chính quyền Việt Nam hiện nay, vốn là kế tục của chính
quyền miền Bắc trước đây, sẽ không có quyền lấy tư cách người kế thừa của chính
quyền miền Nam để mà đưa yêu cầu về lãnh thổ đối với quần đảo Tây Sa và quần
đảo Nam Sa.
5. Luận điểm 5 của phía
Việt Nam: Căn cứ theo Hiệp định Giơ-ne-vơ,
chính quyền miền Bắc và chính quyền miền Nam đều là chính quyền lâm thời, cần
phải có cuộc tổng tuyển cử trên toàn quốc mới có thể đưa đến một chính quyền
hợp pháp. Trong tình trạng chưa có được chính phủ hợp pháp thông qua tổng tuyển
cử trên toàn quốc, chính quyền lâm thời không có quyền quyết định vấn đề chủ
quyền lãnh thổ quốc gia. Bởi vậy, công hàm Phạm Văn Đồng không có giá trị.
Phản luận của Ngô: Tháng 7 năm 1954, các nước tham dự Hội nghị
Giơ-ne-vơ đã kí Hiệp định đình chiến cho Việt Nam, trong Hiệp định có qui định
rằng “thông qua bầu cử phổ thông tự do, thực hiện việc thống nhất hai miền Nam
Bắc”. Thế nhưng, chính quyền miền Bắc lấy lí do rằng hiệp định này được kí kết
dưới sự dàn xếp của chính phủ Trung Quốc, đã làm tổn hại đến lợi ích của Việt
Nam, không đại diện cho lập trường của miền Bắc, cho nên ngay từ đầu đã không
muốn tuân thủ hiệp định. Tiến triển lịch sử về sau này cũng cho thấy cả chính
quyền miền Bắc và chính quyền miền Nam đều không hề có ý tiến hành cuộc tổng
tuyển cứ phổ thông tự do trên toàn quốc thông qua các cuộc tiếp xúc, cũng không
đạt được bến bất cứ thỏa thuận làm việc nào, mà cả hai chỉ tự mình tuyên bố
mình là “chính thống”, qua đó cho mình trở thành chính quyền “mang tính vĩnh
cửu” mà không phải là lâm thời. Cả hai đều xây dựng cơ cấu chính quyền quốc gia
hoàn chỉnh, như có quốc hội, chính phủ và các cơ quan bộ.
Luận
điểm số 5 ở trên đã bị sự thực lịch sử phủ định, không còn sức thuyết phục nữa.
6. Luận điểm 6 của phía
Việt Nam: Theo nguyên tắc của hiến pháp, tất
cả tuyên bố về với chủ quyền lãnh thổ mà chính phủ đưa ra đều phải có được phê
chuẩn của quốc hội thì mới có hiệu lực. Công hàm Phạm Văn Đồng không thông qua
quốc hội để được phê chuẩn, cho nên không có hiệu lực về pháp luật.
Phản luận của Ngô: Có học giả Việt Nam cho rằng đây là chỗ quan yếu
nhất để chứng minh công hàm Phạm Văn Đồng vô hiệu, do đó, đây cũng là lí do
không thể bác bỏ. Thế nhưng, ở bài này, tôi cho rằng, sự việc thảy đều không
chắc như đinh đóng cột như họ nói đâu, có thể phản luận từ hai phương diện:
lô-gich pháp luật, sự thực lịch sử.
Thứ
nhất, công hàm Phạm Văn Đồng không phải là điều ước ngoại giao, cũng không phải
là tuyên bố đơn phương từ bỏ chủ quyền lãnh thổ, nên không cần sự phê chuẩn của
quốc hội. Năm 1958, chính phủ Trung Quốc công bố Tuyên bố Lãnh hải, mục đích
của nó không phải là tuyên bố chủ quyền lãnh thổ của Trung Quốc chỉ riêng cho
một mình Việt Nam. Chính phủ Việt Nam và ông Phạm Văn Đồng đã giao công hàm này
cho phía Trung Quốc, cũng không phải là từ bỏ chủ quyền lãnh thổ của nước mình,
mà là, từ xác tín trong nội tâm, đã “ghi nhận và tán thành” chủ quyền lãnh thổ
và lãnh hải của Trung Quốc. Bởi vì nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngay từ đầu
đã thừa nhận “quần đảo Tây Sa và quần đảo Nam Sa từ xưa đã là lãnh thổ của
Trung Quốc”, về cơ bản, không có vấn đề Việt Nam từ bỏ chủ quyền lãnh thổ của
mình.
Vào
thời điểm đó, giữa Trung Quốc và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa không có tranh chấp
lãnh thổ, công hàm Phạm Văn Đồng là xác nhận sự thực của chính phủ Việt Nam Dân
chủ Cộng hòa, là xác nhận ngoại giao về văn bản mà Trung Quốc đã đưa ra, là
thuộc phạm vi quyền hạn ngoại giao của chính phủ Việt Nam, không cần có sự phê
chuẩn của quốc hội.
Thứ
hai, Việt Nam lúc đó không có quốc hội chính thức, cũng không có hiến pháp
chính thức. Ngày 2 tháng 9 năm 1945, Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại
quảng trường Ba Đình, tuyên bố thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ngày 6
tháng 1 năm 1946, Đảng Cộng sản Việt Nam tiến hành bầu cử toàn dân tại vùng mà
mình quản lí được, đưa tới sự ra đời của “quốc hội soạn thảo hiến pháp” mang
tính lâm thời, soạn ra hiến pháp. Thế nhưng, do quân xâm lược Pháp đang từ Hải
Phòng tiến về uy hiếp Hà Nội, thời gian ngắn của hòa bình tạm thời đã bị phá
bỏ, lại bắt đầu chiến tranh kháng Pháp, dự thảo hiến pháp tuy đã được thông qua
nhưng chưa được đem ra công bố. Sau khi sứ mệnh soạn hiến pháp của “quốc hội
soạn thảo hiến pháp” đã hoàn thành, nếu quốc hội chính thức được sinh ra một
cách trái luật, thì hoạt động bình thường của quốc hội ấy sẽ càng không có gì
để nói đến nữa. Do đó mới có “Quốc hội giao quyền cho chính phủ căn cứ theo
nguyên tắc đã xác định của hiến pháp mà thực thi quyền lập pháp”. Tình trạng
này kéo dài đến năm 1960. Sau này, phía Việt Nam xác định nhiệm kì của Quốc hội
khóa I là từ năm 1946 đến năm 1960, với độ dài nhất là 14 năm, đủ để chứng minh
là thời kì bất thường: (quốc hội) tồn tại tương đối khó khăn, chính quyền chưa
thể thực hiện được các hoạt động một cách bình thường. Hiến pháp chính thức đầu
tiên của Việt Nam là Hiếp pháp năm 1959.
Thông
qua khảo sát về lịch sử hiến pháp và quốc hội của Việt Nam, có thể nghiêm túc
nói rằng, trước và sau năm 1958, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chưa có hiến
pháp, cũng chưa có quốc hội. Chính phủ căn cứ vào qui định của “quốc hội soạn
thảo hiến pháp” mang tính lâm thời mà có được quyền lập pháp, điều đó có nghĩa,
trên thực tế, chính phủ có cả quyền lực của quốc hội. Việc chính phủ của ông
Phạm Văn Đồng gửi công hàm đó cho chính phủ Trung Quốc là hoàn toàn nằm trong
phạm vi quyền hạn hợp pháp của chính phủ.
Ngô
Viễn Phú
Nguồn: http://viet-studies.info/kinhte/PhanBienCongHamPVD_DN.htm
Sau đây là một số quan điểm của một học giả VN về vấn đề này mà có lẽ Ngô Viễn Phú đã dựa vào đây để phản biện:
Nguồn: http://viet-studies.info/kinhte/PhanBienCongHamPVD_DN.htm
Sau đây là một số quan điểm của một học giả VN về vấn đề này mà có lẽ Ngô Viễn Phú đã dựa vào đây để phản biện:
Trung
Quốc giữ quan điểm rằng quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thuộc chủ quyền của mình
và Việt Nam đã hơn một lần công nhận chủ quyền của Trung Quốc đối với các đảo
này.[5] Yêu sách này dựa trên bức thư của Thủ tướng Phạm Văn Đồng gửi Thủ tướng
Chu Ân Lai năm 1958 liên quan đến chiều rộng của các vùng lãnh hải của Trung
Quốc, Tuyên bố của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phản kháng việc Chính
phủ Mỹ ấn định khu vực chiến đấu của lực lượng vũ trang Mỹ năm 1965, và phát
biểu của Thứ trưởng Ngoại giao Ung Văn Khiêm vào năm 1956. Dựa vào các bằng
chứng này, Trung Quốc tuyên bố rằng Việt Nam đã công nhận chủ quyền của Trung
Quốc đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.[6] Chúng tôi sẽ không xem xét
phát biểu của ông Ung Văn Khiêm bởi vì không có bằng chứng trung lập. Ông Ung
Văn Khiêm không có quyền hạn công nhận hay từ bỏ lãnh thổ. Bài phát biểu, nếu
tồn tại, không diễn ra trong bối cảnh đàm phán về lãnh thổ. Hai tài liệu khác
phải được xem xét trong bối cảnh Việt Nam bị chia cắt trong giai đoạn 1954 –
1975 cùng với mối quan hệ cực kỳ gắn bó giữa hai nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam
và Trung Quốc “vừa là đồng chí vừa là anh em”.[7]
Ngày
4/9/1958, bị đe dọa bởi Hạm đội 7 của Hải quân Mỹ trong khu vực eo biển Đài
Loan, Trung Quốc thông báo tuyên bố mở rộng chiều rộng lãnh hải ra 12 hải lý.
Tuyên bố này áp dụng cho cả Trung Quốc đại lục và tất cả các đảo thuộc Trung
Quốc bao gồm Tây Sa, Nam Sa.[8] Ngày 14/9/1958, Thủ tướng Phạm Văn Đồng gửi thư
cho Thủ tướng Chu Ân Lai: “Chúng tôi xin trân trọng báo tin để đồng chí Tổng lý
rõ: Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa ghi nhận và tán thành bản Tuyên bố
ngày 4 tháng 9 năm 1958 của Chính phủ nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, quyết
định về hải phận của Trung Quốc”. Trong Sách Trắng năm 1979, Bộ Ngoại giao Cộng
hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã tuyên bố rằng cách hiểu của Trung Quốc về bức
thư ngày 14/9/1958 của Thủ tướng Phạm Văn Đồng là công nhận chủ quyền của Trung
Quốc đối với các quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa là xuyên tạc, khi mà mục đích
và hàm ý của công hàm chỉ nhằm công nhận chiều dài lãnh hải 12 hải lý của Trung
Quốc.[9] Liệu sự im lặng về tình trạng của Hoàng Sa và Trường Sa trong bức thư
của Thủ tướng Phạm Văn Đồng có được coi như là sự ngầm công nhận đối với chủ
quyền của Trung Quốc trên hai quần đảo này? Liệu nó có ảnh hưởng pháp lý nào
nhằm loại bỏ Việt Nam không còn quyền đòi hỏi chủ quyền trong tương lai? Câu
trả lời là “không”.[10]
Một
hành động đơn phương sẽ tạo ra hậu quả pháp lý bắt buộc cho quốc gia thực hiện
nếu như hành động đơn phương này được thực hiện trong phạm vi giới hạn của thẩm
quyền quốc gia, phù hợp với các quy định của luật pháp quốc tế và không trái
đối với các nguyên tắc jus cogens (các nguyên tắc bắt buộc không được vi phạm)
của luật quốc tế . Mục đích thật sự của quốc gia khi có tuyên bố đơn phương nên
được diễn giải một cách cẩn trọng. Các hạn chế sự độc lập của các quốc gia do
vậy không thể suy diễn.[11] Tòa Án Công lý Quốc tế (ICJ) trong vụ Thử vũ khí
hạt nhân (Nuclear Tests Case) đã nhắc lại lập luận: “Một khi các quốc gia đã ra
các tuyên bố hạn chế sự tự do hành động trong tương lai của họ thì một sự giải
thích hạn chế là cần thiết”.[12] Qua thực tiễn hoạt động của các quốc gia và
các phán quyết của Tòa,[13] Ủy ban Luật pháp Quốc tế (ILC) đã có hướng dẫn xác
định các hành động đơn phương và hiệu lực pháp lý của chúng.[14] Theo như ILC,
để xác định các ảnh hưởng pháp lý của các tuyên bố đơn phương, cần thiết phải
xem xét nội dung, hoàn cảnh thực tế của các tuyên bố đơn phương được đưa ra và
các phản ứng mà các tuyên bố này gây ra. Một tuyên bố đơn phương sẽ dẫn đến
việc quốc gia tạo ra nó bắt buộc phải thực hiện cam kết này chỉ khi nó được
tuyên bố trong các điều khoản cụ thể và rõ ràng. Trong trường hợp có nghi ngờ
như là phạm vi trách nhiệm thực hiện từ các tuyên bố này, trách nhiệm thực hiện
sẽ chỉ được diễn giải một cách hạn chế. Khi diễn giải nội dung của các dạng
nghĩa vụ thực hiện như vậy, việc đầu tiên quan trọng nhất là xem xét nội dung
văn bản của tuyên bố cùng với bối cảnh và hoàn cảnh tuyên bố này được đưa
ra.[15]
Khi
áp dụng các hướng dẫn này, chúng ta có một số đánh giá về nội dung văn bản bức
thư của Thủ tướng Phạm Văn Đồng, và hoàn cảnh văn bản này được viết.
Trước tiên, vào thời điểm đó, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa không
kiểm soát hai quần đảo Hoàng Sà và Trường Sa. Theo Hiệp định Geneve, Việt Nam
bị tạm thời chia làm hai khu vực quản lý hành chính với ranh giới là vĩ tuyến
17 trong khi chờ đợi thống nhất thông qua tổng tuyển cử. Trung Quốc là một bên
ký Hiệp định Geneve. Hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa nằm dưới vỹ tuyến 17
thuộc quyền quản lý của Việt Nam Cộng hòa. Vào thời điểm này, Việt Nam Dân chủ
Cộng hòa không có danh nghĩa pháp lý de jure về chủ quyền cũng như không thực
hiện chủ quyền de facto trên thực tế trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
Nó không có quyền từ bỏ đối với lãnh thổ mà nó không sở hữu.[16] Thậm chí các
chính quyền miền Nam Việt Nam, hai chính phủ đối lập, Việt Nam Cộng hòa và
Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam được thành lập năm
1969, chỉ có quyền quản lý đối với hai quần đảo nhưng không có quyền chuyển
nhượng bất cứ phần lãnh thổ nào cho ngoại quốc. Năm 1974, Chính phủ Cách mạng
Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam đã phản đối mạnh mẽ việc Trung Quốc sử dụng
vũ lực tại Hoàng Sa khi đưa ra tuyên bố 3 điểm.[17]
–
Chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ là những vấn đề thiêng liêng đối với mọi dân tộc
– Giữa các nước láng giềng có nhiều vụ tranh chấp về vấn đề biên giới lãnh thổ do lịch sử để lại. Các tranh chấp đó có khi rất phức tạp, đòi hỏi được xem xét kỹ càng; và
– Các nước liên quan phải cùng nhau xem xét vấn đề trên tinh thần bình đẳng tôn trọng lẫn nhau, hữu nghị và láng giềng tốt, và giải quyết vấn đề bằng thương lượng.
– Giữa các nước láng giềng có nhiều vụ tranh chấp về vấn đề biên giới lãnh thổ do lịch sử để lại. Các tranh chấp đó có khi rất phức tạp, đòi hỏi được xem xét kỹ càng; và
– Các nước liên quan phải cùng nhau xem xét vấn đề trên tinh thần bình đẳng tôn trọng lẫn nhau, hữu nghị và láng giềng tốt, và giải quyết vấn đề bằng thương lượng.
Tuyên
bố công nhận sự tồn tại của tranh chấp, nhắc lại rằng chủ quyền và sự toàn vẹn
lãnh thổ là những vấn đề thiêng liêng đối với mọi dân tộc và kêu gọi đàm phán.
Ngày 14/2/1975, Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Cộng hòa đã công bố sách trắng về
các quyền lịch sử và pháp lý của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và
Trường Sa. Phù hợp với nguyên tắc tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và quyền tự quyết
được quy định trong luật pháp quốc tế và Hiệp định Geneve, số phận các phần
lãnh thổ của Việt Nam phải được định đoạt bởi người dân của đất nước thống
nhất. Việt Nam được thống nhất vào năm 1976 và cơ quan đại diện cao nhất của
người Việt Nam là Quốc hội đã được bầu vào năm 1976. Việt Nam thống nhất, gọi
tên là Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam kế thừa lãnh thổ từ Cộng hòa miền Nam
Việt Nam thông qua tổng tuyển cử vào năm 1976. Hiến pháp Việt Nam năm 1980 và
1992, Nghị quyết của Quốc hội năm 1994 và Luật về biên giới quốc gia năm 2003
đều tái khẳng định rằng hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa là một phần của lãnh
thổ Việt Nam.
Thứ hai, Hiến pháp Việt Nam năm 1946 và 1957 quy định rằng
việc chuyển nhượng lãnh thổ phải được quyết định thông qua trưng cầu dân ý.
Tuyên bố của thủ tướng Phạm Văn Đồng không có hiệu lực pháp lý để từ bỏ lãnh
thổ. Trong trường hợp liên quan đến chủ quyên đối với các đảo Pedra
Branca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks, và South Ledge (Malaysia/Singapore) liên
quan đến lập luận của Singapore rằng Chính quyền Johor đã công nhận chủ quyền
của Singapore đối với các đảo này,[18] Tòa án đã có quan điểm không xem xét trả
lời của Johor có tính hiến pháp với nghĩa tạo ra tác động pháp lý quyết định
đối với Johor.[19] Lời văn trong thư của Thủ tướng Phạm Văn Đồng không có bất
cứ tính hiến pháp nào đối với lãnh thổ của Nam Việt Nam. Do đó, bức thư này
không có hiệu lực pháp lý quyết định đối với số phận của Hoàng Sa và Trường Sa.
Thứ ba, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa không bao giờ phủ nhận
các yêu sách và các hoạt động khẳng định chủ quyền đối với Hoàng Sa và Trường
Sa của Nam Việt Nam. Nếu như bức thư của Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã công nhận
chủ quyền của Trung Quốc, bước logic tiếp theo sẽ là tuyên bố phủ nhận chủ
quyền của Việt Nam Cộng hòa. Điều này không bao giờ xảy ra, cả trong năm 1956
và năm 1974. Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vẫn tiếp tục ủng hộ lập trường của Chính
phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.
Thứ tư, tên gọi của văn bản tiếng Trung Quốc năm 1958 là
Tuyên bố về lãnh hải của Trung Quốc. Bức thư của thủ tướng Phạm Văn Đồng công
nhận và đồng ý quyết định liên quan đến chiều rộng 12 hải lý của lãnh hải Trung
Quốc. Bức thư này không chứa đựng bất cứ sự từ bỏ các đảo có lợi cho Trung
Quốc. Việc chuyển chủ quyền lãnh thổ từ một quốc gia này cho một quốc gia khác
thường được thực hiện thông qua hiệp ước. Ngay sau khi cuộc kháng chiến chống
thực dân Pháp thắng lợi, ngày 2/11/1957, Ủy ban Trung ương của Đảng Lao động
Việt Nam đã gửi thư đến Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đề xuất hai Đảng
cầm quyền tôn trọng nguyên trạng status quo các vấn đề tranh chấp lãnh thổ do
lịch sử để lại, và giải quyết tất cả tranh chấp thông qua đàm phán hòa bình vào
thời điểm phù hợp. Bức thư tháng 11/1957 viết: “Vấn đề biên giới là một vấn đề
quan trọng cần được giải quyết thông qua các nguyên tắc thực định của luật pháp
hay do quyết định của hai chính phủ”.[20] Vào tháng 4/1958, Trung ương Đảng
Cộng sản Trung Quốc đã có phản ứng tích cực đối với thư của Đảng Lao Động Việt
Nam. Vấn đề tranh chấp lãnh thổ do lịch sử để lại được hiểu là chỉ liên quan
đến vấn đề biên giới trên bộ; không đề cập đến trường hợp tranh chấp của hai
quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Trong cuộc chiến chống Mỹ cứu nước, hai nước đã
đồng ý rằng các tranh chấp của hai nước sẽ được giải quyết trong một thời điểm
thích hợp thông qua đàm phán. Thư của Thủ tướng Phạm Văn Đồng không nằm trong
bối cảnh tranh chấp giữa Hà Nội và Bắc Kinh. ICJ đã phán quyết: “Không gì có
thể ngăn cản các bên đạt thỏa thuận bằng con đường thông thường, đó là một thỏa
thuận với điều kiện có đi có lại”.[21] Một số tác giả đã so sánh bức thư của
Thủ tướng Phạm Văn Đồng với Tuyên bố Ihlen trong vụ án đảo Greenland.[22] Tuyên
bố Ihlen được đưa ra trong bối cảnh tìm kiếm giải pháp cho Greenland và
Spitzberg. Tuyên bố Ihlen không phải là “cho không” (“open-handed”). Tuyên bố
này công nhận chủ quyền của Đan Mạch đối với Greenland để đổi lại việc Đan Mạch
công nhận chủ quyền của Na-uy đối với Spitzberg. Thư của Thủ tướng Phạm Văn
Đồng không chứa đựng đặc điểm có đi có lại. Do đó rất khó có thể xem xét Thư
của Thủ tướng Phạm Văn Đồng như là từ bỏ chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng
Sa và Trường Sa.
Thứ năm, trong cuộc chiến, Việt Nam phụ thuộc rất lớn vào hỗ trợ
vật chất từ Trung Quốc. Điều này đã đặt Hà Nội vào thế khó xử. Bức thư chỉ ủng
hộ việc áp dụng nguyên tắc 12 hải lý cho chiều rộng lãnh hải. Đây là một hành
động thể hiện thiện chí của Bắc Việt Nam ủng hộ Trung Quốc, đang phải đối mặt
với nguy cơ bị Mỹ xâm lược khi nước này nỗ lực đưa tàu sân bay vào hoạt động
tại eo biển Đài Loan. Việc bảo lưu tình trạng của quần đảo Hoàng Sa và Trường
Sa không được thể hiện trong bức thư vì Thủ tướng Phạm Văn Đồng không có quyền
hạn đối với hai quần đảo này.
Nhà
nghiên cứu Monique Chemillier Gendreau đã nhận xét: “Đúng là công hàm của Phạm
Văn Đồng chỉ hết sức hạn chế trong ghi nhận và tán thành quyết định về chiều
rộng lãnh hải của Trung Quốc. Thật không đúng để khẳng định rằng Việt Nam đã
“thừa nhận yêu sách của Trung Quốc” đối với hai quần đảo”.[23] Không bên nào,
Việt Nam Dân chủ Cộng hòa hay Việt Nam Cộng hòa công nhận chủ quyền của Trung
Quốc đối với Hoàng Sa và Trường Sa.
Vậy
liệu thư của Thủ tướng Phạm Văn Đồng có tạo ra hiệu lực của nguyên tắc estopel
(nguyên tắc mặc nhiên thừa nhận)? “Anh không thể vừa có chiếc bánh lại vừa ăn
hết nó” là nguyên tắc ngăn ngừa các quốc gia có hành động không nhất quán gây
tổn hại đến các quốc gia khác.[24] Theo Ian Brownlie, đặc điểm cốt lõi của
nguyên tắc estoppel là nhân tố hành xử gây tổn hại nghiêm trọng cho bên khác,
do họ dựa vào cách hành xử đó để thay đổi quan điểm của mình và phải chịu một
số tổn hại.[25] Trong vụ tranh chấp thềm lục địa Biển Bắc, tòa ICJ đã phán
quyết: “Bên dựa vào nguyên tắc estoppel phải chỉ ra, cùng với một số điều kiện
khác, là mình đã có các hành động đặc biệt do dựa vào phát biểu của bên
kia”.[26]
Bức
thư của Thủ tướng Phạm Văn Đồng không đáp ứng đầy đủ các điều kiện, đặc biệt là
điều kiện cần thiết “vì phát biểu này mà gây tổn hại cho bên khác” của nguyên
tắc estoppel gây ra cho Trung Quốc. Trước tiên, Trung Quốc không chứng minh
được quan điểm của mình đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa đã bị thay
đổi và bị thiệt hại do dựa vào tuyên bố của Bắc Việt Nam. Thứ hai, Trung Quốc
đã giữ im lặng đối với tuyên bố của Mỹ liên quan đến khu vực tác chiến của lực
lượng vũ trang Mỹ tại Biển Đông vào năm 1965, bao gồm quần đảo Hoàng Sa. Điều
này liệu có cho thấy Trung Quốc thờ ơ trong việc bảo vệ yêu sách chủ quyền của
mình đối với Hoàng Sa khi bị nước ngoài xâm lược? Thứ ba, nguyên tắc estoppel
chỉ được áp dụng cho các hành động của một bên về một vấn đề trong một giai
đoạn liên tục trong lịch sử. Trong trường hợp này, nguyên tắc estoppel được áp
dụng như thế nào cho các tuyên bố của hai chính phủ khác nhau đó là Việt Nam
Dân chủ Cộng hòa và Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam? Việt Nam Dân chủ Cộng
hòa thì không có thẩm quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Cộng
hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước kế tục của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
và Việt Nam Cộng Hòa và có quyền lựa chọn quyền và nghĩa vụ của bên nào để kế
tục. Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam thừa kế quyền và các hành động của Nam
Việt Nam, vốn là bên duy nhất có quyền tài phán đối với Hoàng Sa và Trường
Sa.[27]
Nguyễn
Hồng Thao
Nguồn: http://nghiencuuquocte.net/2013/06/10/vietnam-position-paracels-spratlys/
Nguồn: http://nghiencuuquocte.net/2013/06/10/vietnam-position-paracels-spratlys/
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire